EFEKTIVITAS MEDIA POSTER DALAM MENINGKATKAN PENGETAHUAN PERSONAL HYGIENE DI PESANTREN DAARUT TAQWA SURAKARTA JAWA TENGAH

Authors

  • Ardyawati Wira Oktaviana Universitas Sebelas Maret
  • Nurul Huda Zaen Universitas Sebelas Maret
  • Savira Tiana Mei Laelika Universitas Sebelas Maret
  • Alfida Aulia Rahma Firdausy Nurhaliza Universitas Sebelas Maret
  • Rizky Ajrina Meidiyana Universitas Sebelas Maret
  • Ika Sumiyarsi Sukamto Universitas Sebelas Maret

DOI:

https://doi.org/10.51933/jpma.v7i2.2040

Keywords:

intervensi, media poster, personal hygiene, pesantren

Abstract

Latar Belakang: Personal hygiene merupakan aspek penting dalam menjaga kesehatan, terutama di lingkungan pondok pesantren yang memiliki kepadatan tinggi dan potensi penyebaran penyakit. Rendahnya kesadaran dan pengetahuan santri tentang kebersihan diri dapat meningkatkan risiko gangguan kesehatan. Edukasi melalui media poster merupakan salah satu metode promosi kesehatan yang dinilai efektif dan efisien. Tujuan: Mengetahui efektivitas media poster dalam meningkatkan pengetahuan personal hygiene pada santri di Pesantren Daarut Taqwa Surakarta, Jawa Tengah. Metode: Penelitian ini menggunakan desain pre-experimental dengan pendekatan one group pre-test and post-test. Sampel berjumlah 68 santri yang dipilih secara total sampling. Pengumpulan data dilakukan menggunakan kuesioner pengetahuan personal hygiene sebelum dan sesudah intervensi media poster. Analisis data menggunakan uji Wilcoxon Signed Ranks Test. Hasil: Terdapat peningkatan skor rata-rata pengetahuan dari 82,65 (min–maks: 20–100) pada pre-test menjadi 88,38 (min–maks: 65–100) pada post-test. Hasil uji Wilcoxon menunjukkan nilai p = 0,001, yang berarti terdapat perbedaan yang signifikan antara skor pre-test dan post-test. Kesimpulan: Media poster terbukti efektif dalam meningkatkan pengetahuan personal hygiene santri di lingkungan pondok pesantren. Media ini dapat dijadikan alternatif metode edukasi kesehatan yang praktis, menarik, dan mudah diterapkan di pesantren.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biographies

Nurul Huda Zaen, Universitas Sebelas Maret

Magister Ilmu Kesehatan Masyarakat, Sekolah Pascasarjana

Savira Tiana Mei Laelika, Universitas Sebelas Maret

Magister Ilmu Kesehatan Masyarakat, Sekolah Pascasarjana

Alfida Aulia Rahma Firdausy Nurhaliza, Universitas Sebelas Maret

Magister Ilmu Kesehatan Masyarakat, Sekolah Pascasarjana

Rizky Ajrina Meidiyana, Universitas Sebelas Maret

Magister Ilmu Kesehatan Masyarakat, Sekolah Pascasarjana

Ika Sumiyarsi Sukamto, Universitas Sebelas Maret

Magister Ilmu Kesehatan Masyarakat, Sekolah Pascasarjana

References

Andika, T. A., Azmi, F., Rinayu, N. P., & Mulianingsih, W. (2023). Hubungan Personal Hygiene Dan Sanitasi Lingkungan Terhadap Skabies Di Pondok Pesantren Nurul Islam Sekarbela. Nusantara Hasana Journal, 2(10), 82–87. https://doi.org/10.59003/nhj.v2i10.803

Gobel, V. S. U., Takahepis, N. F., & Rimporok, M. H. (2024). Pengaruh Edukasi Media Poster Terhadap Pengetahuan Personal Hygiene Siswi Saat Menstruasi Di Pondok Pesantren Assalam Kota Manado. Vitamin : Jurnal Ilmu Kesehatan Umum, 2(1).

Littik, S. K. A., Manongga, ‪Stefanus P., Ndoen, E. M., Elim, R. V., & Ledo, J. P. D. (2023). Peningkatan Pengetahuan dan Praktek Kebersihan Diri saat Menstruasi Siswi Sekolah Menengah Pertama. PengabdianMu: Jurnal Ilmiah Pengabdian Kepada Masyarakat, 8(1), 65–72. https://doi.org/10.33084/pengabdianmu.v8i1.4048‬‬‬

Nadiya, A., Listiawaty, R., & Wuni, C. (2020). Hubungan Personal Hygiene Dan Sanitasi Lingkungan Dengan Penyakit Scabies Pada Santri Di Pondok Pesantren Sa’Adatuddaren. Contagion: Scientific Periodical Journal of Public Health and Coastal Health, 2(2), 99. https://doi.org/10.30829/contagion.v2i2.7240

Rahayu, S. F., Hakimah, N., & Cerdasari, C. (2022). Pengaruh Media Poster pada Pengetahuan dan Praktik Personal Hygiene Penjamah Makanan di Katering Senjani Kitchen Malang. Amerta Nutrition, 6(1SP), 200–205. https://doi.org/10.20473/amnt.v6i1sp.2022.200-205

Ramly, I. Q., Ndoen, H. I., & Ndoen, E. M. (2020). Gambaran Perilaku Kebersihan Diri Saat Menstruasi Pada Siswi Kelas VIII SMP Negeri 13 Kupang Tahun 2019. Timorese Journal of Public Health, 2(1), 40–50. https://doi.org/10.35508/tjph.v2i1.2289

Rothewelle, J. C. de. (2019). Comics and Medical Narrative: A Visual Semiotic Dissection of Graphic Medicine. Journal of Graphic Novels and Comics, 10(5–6), 562–588. https://doi.org/10.1080/21504857.2018.1530271

Sari, R., Idris, F. P., Fachrin, S. A., Asrina, A., Kurnaesih, E., & Arman, A. (2019). Pengaruh Peer Education Terhadap Pengetahuan Personal Hygiene Masa Menstruasi Remaja Awal Di Pondok Pesantren Puteri Ummul Mukminin Kota Makassar. Journal of Islamic Nursing, 4(2), 44. https://doi.org/10.24252/join.v4i2.10234

Solehati, T., Trisyani, M., & Kosasih, C. E. (2018). 110-Tittle Page-601-1-10-20180729-1. Jurnal Keperawatan Komprehensif (Comperehensive Nursing Journal), 86–91.

Sunaryo, M., Ayu, F., Tobing, Y. L., Hery Mahendra P, R., & Apriyan Trio Afandy, B. (2023). Pelatihan Hygiene Personal pada Santriwati di Pondok Pesantren Assalafi Al-Fithrah. Jurnal Pengabdian Kepada Masyarakat Nusantara, 4(3), 1687–1693.

Sunaryo, M., & Dewi, G. A. I. (2019). Identifikasi Masalah Hipertensi pada Masyarakat di Wilayah Pondok Pesantren Sabilil Muttaqien, Takeran, Magetan. Jurnal, 1(1), 1–10.

Published

2025-08-31

How to Cite

Oktaviana, A. W., Zaen, N. H., Laelika, S. T. M. ., Nurhaliza, A. A. R. F., Meidiyana, R. A. ., & Sukamto, I. S. (2025). EFEKTIVITAS MEDIA POSTER DALAM MENINGKATKAN PENGETAHUAN PERSONAL HYGIENE DI PESANTREN DAARUT TAQWA SURAKARTA JAWA TENGAH. Jurnal Pengabdian Masyarakat Aufa (JPMA), 7(2). https://doi.org/10.51933/jpma.v7i2.2040

Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067

Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067
                                                                  ADOConnection.CacheExecute(3600, SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2]) % line  132, file: DAO.inc.php
                                                               DAO.retrieveCached(SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2], 3600) % line   91, file: ArticleSearchDAO.inc.php
                                                            ArticleSearchDAO.getPhraseResults(Object:Journal, Array[1], null, null, , 500, 1) % line  202, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                         SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[1], , null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                      SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[4], , null, null, 500, 1) % line  195, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                   SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[4], null, null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[3], null, null, null, 500, 1) % line  133, file: SubmissionSearch.inc.php
                                             SubmissionSearch._getMergedArray(Object:Journal, Array[1], null, null) % line  264, file: SubmissionSearch.inc.php
                                          SubmissionSearch.retrieveResults(Object:Request, Object:Journal, Array[1], null, null, null, Object:DBResultRange, Array[1]) % line   92, file: RecommendBySimilarityPlugin.inc.php
                                       RecommendBySimilarityPlugin.callbackTemplateArticlePageFooter(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line  107, file: HookRegistry.inc.php
                                    HookRegistry.call(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 1256, file: PKPTemplateManager.inc.php
                                 PKPTemplateManager.smartyCallHook(Array[1], Object:Smarty_Internal_Template) % line   43, file: a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff^1c372c95cd85572e0fbc9a53d0323a0b229cfc78_0.app.frontendpagesarticle.tpl.php
                              content_69f36b179143d3_09564833(Object:Smarty_Internal_Template) % line  123, file: smarty_template_resource_base.php
                           Smarty_Template_Resource_Base.getRenderedTemplateCode(Object:Smarty_Internal_Template) % line  114, file: smarty_template_compiled.php
                        Smarty_Template_Compiled.render(Object:Smarty_Internal_Template) % line  216, file: smarty_internal_template.php
                     Smarty_Internal_Template.render(false, 1) % line  232, file: smarty_internal_templatebase.php
                  Smarty_Internal_TemplateBase._execute(Object:Smarty_Internal_Template, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null, 1) % line  134, file: smarty_internal_templatebase.php
               Smarty_Internal_TemplateBase.display(frontend/pages/article.tpl, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null) % line  924, file: PKPTemplateManager.inc.php
            PKPTemplateManager.display(frontend/pages/article.tpl) % line  297, file: ArticleHandler.inc.php
         ArticleHandler.view(Array[1], Object:Request) % line  391, file: PKPRouter.inc.php
      PKPRouter._authorizeInitializeAndCallRequest(Array[2], Object:Request, Array[1], false) % line  231, file: PKPPageRouter.inc.php
   PKPPageRouter.route(Object:Request) % line  143, file: Dispatcher.inc.php
Dispatcher.dispatch(Object:Request) % line  281, file: PKPApplication.inc.php
PKPApplication.execute() % line   68, file: index.php

Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067

Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067
                                                                  ADOConnection.CacheExecute(3600, SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2]) % line  132, file: DAO.inc.php
                                                               DAO.retrieveCached(SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2], 3600) % line   91, file: ArticleSearchDAO.inc.php
                                                            ArticleSearchDAO.getPhraseResults(Object:Journal, Array[1], null, null, , 500, 1) % line  202, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                         SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[1], , null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                      SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[4], , null, null, 500, 1) % line  195, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                   SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[4], null, null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[3], null, null, null, 500, 1) % line  133, file: SubmissionSearch.inc.php
                                             SubmissionSearch._getMergedArray(Object:Journal, Array[1], null, null) % line  264, file: SubmissionSearch.inc.php
                                          SubmissionSearch.retrieveResults(Object:Request, Object:Journal, Array[1], null, null, null, Object:DBResultRange, Array[1]) % line   92, file: RecommendBySimilarityPlugin.inc.php
                                       RecommendBySimilarityPlugin.callbackTemplateArticlePageFooter(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line  107, file: HookRegistry.inc.php
                                    HookRegistry.call(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 1256, file: PKPTemplateManager.inc.php
                                 PKPTemplateManager.smartyCallHook(Array[1], Object:Smarty_Internal_Template) % line   43, file: a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff^1c372c95cd85572e0fbc9a53d0323a0b229cfc78_0.app.frontendpagesarticle.tpl.php
                              content_69f36b179143d3_09564833(Object:Smarty_Internal_Template) % line  123, file: smarty_template_resource_base.php
                           Smarty_Template_Resource_Base.getRenderedTemplateCode(Object:Smarty_Internal_Template) % line  114, file: smarty_template_compiled.php
                        Smarty_Template_Compiled.render(Object:Smarty_Internal_Template) % line  216, file: smarty_internal_template.php
                     Smarty_Internal_Template.render(false, 1) % line  232, file: smarty_internal_templatebase.php
                  Smarty_Internal_TemplateBase._execute(Object:Smarty_Internal_Template, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null, 1) % line  134, file: smarty_internal_templatebase.php
               Smarty_Internal_TemplateBase.display(frontend/pages/article.tpl, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null) % line  924, file: PKPTemplateManager.inc.php
            PKPTemplateManager.display(frontend/pages/article.tpl) % line  297, file: ArticleHandler.inc.php
         ArticleHandler.view(Array[1], Object:Request) % line  391, file: PKPRouter.inc.php
      PKPRouter._authorizeInitializeAndCallRequest(Array[2], Object:Request, Array[1], false) % line  231, file: PKPPageRouter.inc.php
   PKPPageRouter.route(Object:Request) % line  143, file: Dispatcher.inc.php
Dispatcher.dispatch(Object:Request) % line  281, file: PKPApplication.inc.php
PKPApplication.execute() % line   68, file: index.php
                                                                  ADOConnection.CacheExecute(3600, SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2]) % line  132, file: DAO.inc.php
                                                               DAO.retrieveCached(SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2], 3600) % line   91, file: ArticleSearchDAO.inc.php
                                                            ArticleSearchDAO.getPhraseResults(Object:Journal, Array[1], null, null, , 500, 1) % line  202, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                         SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[1], , null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                      SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[4], , null, null, 500, 1) % line  195, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                   SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[4], null, null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[3], null, null, null, 500, 1) % line  133, file: SubmissionSearch.inc.php
                                             SubmissionSearch._getMergedArray(Object:Journal, Array[1], null, null) % line  264, file: SubmissionSearch.inc.php
                                          SubmissionSearch.retrieveResults(Object:Request, Object:Journal, Array[1], null, null, null, Object:DBResultRange, Array[1]) % line   92, file: RecommendBySimilarityPlugin.inc.php
                                       RecommendBySimilarityPlugin.callbackTemplateArticlePageFooter(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line  107, file: HookRegistry.inc.php
                                    HookRegistry.call(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 1256, file: PKPTemplateManager.inc.php
                                 PKPTemplateManager.smartyCallHook(Array[1], Object:Smarty_Internal_Template) % line   43, file: a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff^1c372c95cd85572e0fbc9a53d0323a0b229cfc78_0.app.frontendpagesarticle.tpl.php
                              content_69f36b179143d3_09564833(Object:Smarty_Internal_Template) % line  123, file: smarty_template_resource_base.php
                           Smarty_Template_Resource_Base.getRenderedTemplateCode(Object:Smarty_Internal_Template) % line  114, file: smarty_template_compiled.php
                        Smarty_Template_Compiled.render(Object:Smarty_Internal_Template) % line  216, file: smarty_internal_template.php
                     Smarty_Internal_Template.render(false, 1) % line  232, file: smarty_internal_templatebase.php
                  Smarty_Internal_TemplateBase._execute(Object:Smarty_Internal_Template, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null, 1) % line  134, file: smarty_internal_templatebase.php
               Smarty_Internal_TemplateBase.display(frontend/pages/article.tpl, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null) % line  924, file: PKPTemplateManager.inc.php
            PKPTemplateManager.display(frontend/pages/article.tpl) % line  297, file: ArticleHandler.inc.php
         ArticleHandler.view(Array[1], Object:Request) % line  391, file: PKPRouter.inc.php
      PKPRouter._authorizeInitializeAndCallRequest(Array[2], Object:Request, Array[1], false) % line  231, file: PKPPageRouter.inc.php
   PKPPageRouter.route(Object:Request) % line  143, file: Dispatcher.inc.php
Dispatcher.dispatch(Object:Request) % line  281, file: PKPApplication.inc.php
PKPApplication.execute() % line   68, file: index.php

Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067
                                                                  ADOConnection.CacheExecute(3600, SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2]) % line  132, file: DAO.inc.php
                                                               DAO.retrieveCached(SELECT 				o.submission_id, 				MAX(s.context_id) AS journal_id, 				MAX(i.date_published) AS i_pub, 				MAX(p.date_published) A..., Array[2], 3600) % line   91, file: ArticleSearchDAO.inc.php
                                                            ArticleSearchDAO.getPhraseResults(Object:Journal, Array[1], null, null, , 500, 1) % line  202, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                         SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[1], , null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                      SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[4], , null, null, 500, 1) % line  195, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                   SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[4], null, null, null, 500, 1) % line  147, file: SubmissionSearch.inc.php
                                                SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[3], null, null, null, 500, 1) % line  133, file: SubmissionSearch.inc.php
                                             SubmissionSearch._getMergedArray(Object:Journal, Array[1], null, null) % line  264, file: SubmissionSearch.inc.php
                                          SubmissionSearch.retrieveResults(Object:Request, Object:Journal, Array[1], null, null, null, Object:DBResultRange, Array[1]) % line   92, file: RecommendBySimilarityPlugin.inc.php
                                       RecommendBySimilarityPlugin.callbackTemplateArticlePageFooter(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line  107, file: HookRegistry.inc.php
                                    HookRegistry.call(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 1256, file: PKPTemplateManager.inc.php
                                 PKPTemplateManager.smartyCallHook(Array[1], Object:Smarty_Internal_Template) % line   43, file: a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff^1c372c95cd85572e0fbc9a53d0323a0b229cfc78_0.app.frontendpagesarticle.tpl.php
                              content_69f36b179143d3_09564833(Object:Smarty_Internal_Template) % line  123, file: smarty_template_resource_base.php
                           Smarty_Template_Resource_Base.getRenderedTemplateCode(Object:Smarty_Internal_Template) % line  114, file: smarty_template_compiled.php
                        Smarty_Template_Compiled.render(Object:Smarty_Internal_Template) % line  216, file: smarty_internal_template.php
                     Smarty_Internal_Template.render(false, 1) % line  232, file: smarty_internal_templatebase.php
                  Smarty_Internal_TemplateBase._execute(Object:Smarty_Internal_Template, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null, 1) % line  134, file: smarty_internal_templatebase.php
               Smarty_Internal_TemplateBase.display(frontend/pages/article.tpl, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null) % line  924, file: PKPTemplateManager.inc.php
            PKPTemplateManager.display(frontend/pages/article.tpl) % line  297, file: ArticleHandler.inc.php
         ArticleHandler.view(Array[1], Object:Request) % line  391, file: PKPRouter.inc.php
      PKPRouter._authorizeInitializeAndCallRequest(Array[2], Object:Request, Array[1], false) % line  231, file: PKPPageRouter.inc.php
   PKPPageRouter.route(Object:Request) % line  143, file: Dispatcher.inc.php
Dispatcher.dispatch(Object:Request) % line  281, file: PKPApplication.inc.php
PKPApplication.execute() % line   68, file: index.php

Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067