PENGMAS INTERNASIONAL DENGAN UCC PHILIPPINES TERAPI FOOT MASSAGE PADA PASIEN DI RUANG HEMODIALISIS RSUD KLUNGKUNG DAN RSU KERTHA USADA SINGARAJA
DOI:
https://doi.org/10.51933/jpma.v8i1.2706Keywords:
CKD, Foot Massage, Hemodialisa, KecemasanAbstract
Penyakit Ginjal Kronis (CKD) adalah gangguan fungsi ginjal kronis yang membutuhkan perawatan hemodialisis dan seringkali menyebabkan kecemasan pada penderitanya. Perawatan pijat kaki merupakan strategi non-farmakologis yang dapat membantu mengurangi kecemasan. Tujuan penelitian ini adalah untuk melihat bagaimana perawatan pijat kaki mengurangi tingkat kecemasan pada pasien CKD yang menjalani hemodialisis di Rumah Sakit Umum Kertha Usadha dan Rumah Sakit Umum Daerah Klungkung. Desain pra-eksperimental satu kelompok pretest-posttest dengan strategi pengambilan sampel bertujuan digunakan pada 56 responden dalam penelitian ini. Tingkat kecemasan dinilai menggunakan kuesioner HARS), dan dianalisis menggunakan Uji Wilcoxon. Mayoritas responden (39,3%) melaporkan kecemasan sedang hingga berat sebelum intervensi. Mayoritas responden (64,3%) melaporkan kecemasan ringan setelah perawatan. Skor kecemasan rata-rata menurun dari 26,18 menjadi 19,75 (p < 0,001). Perawatan pijat kaki bermanfaat dalam menurunkan kecemasan pada pasien CKD yang menjalani hemodialisis.
Downloads
References
Ainun, K., Kristina, K., & Leini, S. (2021). Terapi Foot Massage Untuk Menurunkan Dan Menstabilkan Tekanan Darah Pada Penderita Hipertensi. Abdimas Galuh, 3(2), 328. https://doi.org/10.25157/ag.v3i2.5902
Antariksawan, I. W., Kresnayana, M. Y., Kresnayana, G. I., Widiarta, G. B., Aryawan, K. Y., Putra, G. N. W., & Dewi, P. C. (2025). Pengaruh Hemodialisa Terhadap Peningkatan Status Kualitas Hidup Pada Pasien Gagal Ginjal Kronik Stadium Awal Di Ruang Hemodialisa Rsud Sanjiwani Gianyar. Jurnal Kesehatan Sundaram, 2(1), 32–40.
Dewi, R., & Mustofa, A. (2021). Penurunan Intensitas Rasa Haus Pasien Penyakit Ginjal Kronik Yang Menjalani Hemodialisa Dengan Menghisap Es Batu. Ners Muda, 2(2), 17. https://doi.org/10.26714/nm.v2i2.7154
Falda Bachrani, F., & Susilowati, T. (2024). Penerapan Hipnosis Lima Jari Untuk Penurunan Kecemasan Pada Pasien Diabetes Mellitus di Dusun Ngrendeng Kabupaten Sragen. Jurnal Kesehatan Dan Kedokteran, 1(4), 142–151. https://doi.org/10.62383/vimed.v1i4.797
Firdaus, A., & Aini, D. N. (2024). Pengaruh Terapi Foot Massage Terhadap Penurunan Kecemasan Pasien Gagal Ginjal Kronik Yang Menjalani Hemodialisa. Journal of Language and Health, 5(3). http://jurnal.globalhealthsciencegroup.com/index.php/JLH
Frana, I., & Kk, J. (2023). Edukasi Pengetahuan Pembatasan Cairan Pada Pasien Gagal Ginjal Kronik Yang Menjalani Hemodialisis. Indonesian Journal Of Community Service, 3.
Göktuna, G., & Arslan, G. G. (2024). Effect of foot reflexology massage on sleep, anxiety and quality of life in hemodialysis patients: A single-blind, randomized, placebo-controlled trial. EXPLORE, 20(6), 103061. https://doi.org/10.1016/j.explore.2024.103061
Inayati, A., Hasanah, U., Maryuni, S., Dharma, A., & Metro, W. (2021). Desember 2020 e-ISSN 2544 6251 Inayati. In Jurnal Wacana Kesehatan (Vol. 5, Number 2).
Kemenkes RI. (2021). Profil Kesehatan Indonesia .
Latabila, S., Abdullah, R., & Hafidah Ahmad, E. (2024). Penerapan Pijat Kaki (Foot Massage) Untuk Mengurangi Tingkat Kecemasan Pada Pasien Gagal Ginjal Kronik Yang Menjalani Hemodialisa. Jurnal Madising Na Maupe (JMM, 2(1), 91–96. https://jurnal.maupe.id/JMM/index
Muyasaroh, H. (2020). Kajian jenis kecemasan masyarakat cilacap dalam menghadapi pandemi covid 19. Kajian Jenis Kecemasan Masyarakat Cilacap dalam menghadapi Pandemi Covid 19.
National Kindey Foundation. (2020). Hemodialysis.
Ni Made Srianti, N. M. A. S. S. P. A. A. P. D. (2021). perbedaan tekanan darah intradialisis pada pasien gagal ginjal kronis dengan interdialytic weight gains >5% dan <5% di ruang hemodialisis rsd mangusada badung.
PIP. (2021). Jumlah Pasien Gagal Ginjal RSUD Kabupaten Buleleng Tahun 2019 sd 2020. .
Tyas Abdi Pangesti, Resti Yulianti Sutrisno, & Purnomo Widiyanto. (2024). Pengaruh Terapi Foot Massage terhadap Penurunan Tingkat Keletihan pada Pasien Gagal Ginjal Kronik yang Menjalani Hemodialisa. Quantum Wellness : Jurnal Ilmu Kesehatan, 1(2), 103–113. https://doi.org/10.62383/quwell.v1i2.281
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Jurnal Pengabdian Masyarakat Aufa (JPMA)

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067
Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067
ADOConnection.CacheExecute(3600, SELECT o.submission_id, MAX(s.context_id) AS journal_id, MAX(i.date_published) AS i_pub, MAX(p.date_published) A..., Array[2]) % line 132, file: DAO.inc.php DAO.retrieveCached(SELECT o.submission_id, MAX(s.context_id) AS journal_id, MAX(i.date_published) AS i_pub, MAX(p.date_published) A..., Array[2], 3600) % line 91, file: ArticleSearchDAO.inc.php ArticleSearchDAO.getPhraseResults(Object:Journal, Array[1], null, null, , 500, 1) % line 202, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[1], , null, null, 500, 1) % line 147, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[4], , null, null, 500, 1) % line 195, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[4], null, null, null, 500, 1) % line 147, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[3], null, null, null, 500, 1) % line 133, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedArray(Object:Journal, Array[1], null, null) % line 264, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch.retrieveResults(Object:Request, Object:Journal, Array[1], null, null, null, Object:DBResultRange, Array[1]) % line 92, file: RecommendBySimilarityPlugin.inc.php RecommendBySimilarityPlugin.callbackTemplateArticlePageFooter(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 107, file: HookRegistry.inc.php HookRegistry.call(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 1256, file: PKPTemplateManager.inc.php PKPTemplateManager.smartyCallHook(Array[1], Object:Smarty_Internal_Template) % line 43, file: a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff^1c372c95cd85572e0fbc9a53d0323a0b229cfc78_0.app.frontendpagesarticle.tpl.php content_6a68177ce6b648_62335347(Object:Smarty_Internal_Template) % line 123, file: smarty_template_resource_base.php Smarty_Template_Resource_Base.getRenderedTemplateCode(Object:Smarty_Internal_Template) % line 114, file: smarty_template_compiled.php Smarty_Template_Compiled.render(Object:Smarty_Internal_Template) % line 216, file: smarty_internal_template.php Smarty_Internal_Template.render(false, 1) % line 232, file: smarty_internal_templatebase.php Smarty_Internal_TemplateBase._execute(Object:Smarty_Internal_Template, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null, 1) % line 134, file: smarty_internal_templatebase.php Smarty_Internal_TemplateBase.display(frontend/pages/article.tpl, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null) % line 924, file: PKPTemplateManager.inc.php PKPTemplateManager.display(frontend/pages/article.tpl) % line 297, file: ArticleHandler.inc.php ArticleHandler.view(Array[1], Object:Request) % line 391, file: PKPRouter.inc.php PKPRouter._authorizeInitializeAndCallRequest(Array[2], Object:Request, Array[1], false) % line 231, file: PKPPageRouter.inc.php PKPPageRouter.route(Object:Request) % line 143, file: Dispatcher.inc.php Dispatcher.dispatch(Object:Request) % line 281, file: PKPApplication.inc.php PKPApplication.execute() % line 68, file: index.php
ADOConnection.CacheExecute(3600, SELECT o.submission_id, MAX(s.context_id) AS journal_id, MAX(i.date_published) AS i_pub, MAX(p.date_published) A..., Array[2]) % line 132, file: DAO.inc.php DAO.retrieveCached(SELECT o.submission_id, MAX(s.context_id) AS journal_id, MAX(i.date_published) AS i_pub, MAX(p.date_published) A..., Array[2], 3600) % line 91, file: ArticleSearchDAO.inc.php ArticleSearchDAO.getPhraseResults(Object:Journal, Array[1], null, null, , 500, 1) % line 202, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[1], , null, null, 500, 1) % line 147, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[4], , null, null, 500, 1) % line 195, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedPhraseResults(Object:Journal, Array[4], null, null, null, 500, 1) % line 147, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedKeywordResults(Object:Journal, Array[3], null, null, null, 500, 1) % line 133, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch._getMergedArray(Object:Journal, Array[1], null, null) % line 264, file: SubmissionSearch.inc.php SubmissionSearch.retrieveResults(Object:Request, Object:Journal, Array[1], null, null, null, Object:DBResultRange, Array[1]) % line 92, file: RecommendBySimilarityPlugin.inc.php RecommendBySimilarityPlugin.callbackTemplateArticlePageFooter(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 107, file: HookRegistry.inc.php HookRegistry.call(Templates::Article::Footer::PageFooter, Array[3]) % line 1256, file: PKPTemplateManager.inc.php PKPTemplateManager.smartyCallHook(Array[1], Object:Smarty_Internal_Template) % line 43, file: a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff^1c372c95cd85572e0fbc9a53d0323a0b229cfc78_0.app.frontendpagesarticle.tpl.php content_6a68177ce6b648_62335347(Object:Smarty_Internal_Template) % line 123, file: smarty_template_resource_base.php Smarty_Template_Resource_Base.getRenderedTemplateCode(Object:Smarty_Internal_Template) % line 114, file: smarty_template_compiled.php Smarty_Template_Compiled.render(Object:Smarty_Internal_Template) % line 216, file: smarty_internal_template.php Smarty_Internal_Template.render(false, 1) % line 232, file: smarty_internal_templatebase.php Smarty_Internal_TemplateBase._execute(Object:Smarty_Internal_Template, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null, 1) % line 134, file: smarty_internal_templatebase.php Smarty_Internal_TemplateBase.display(frontend/pages/article.tpl, null, a4fc84a2d9d2a85c011fcc528f09577e88e2fcff, null) % line 924, file: PKPTemplateManager.inc.php PKPTemplateManager.display(frontend/pages/article.tpl) % line 297, file: ArticleHandler.inc.php ArticleHandler.view(Array[1], Object:Request) % line 391, file: PKPRouter.inc.php PKPRouter._authorizeInitializeAndCallRequest(Array[2], Object:Request, Array[1], false) % line 231, file: PKPPageRouter.inc.php PKPPageRouter.route(Object:Request) % line 143, file: Dispatcher.inc.php Dispatcher.dispatch(Object:Request) % line 281, file: PKPApplication.inc.php PKPApplication.execute() % line 68, file: index.php
Deprecated: Function get_magic_quotes_runtime() is deprecated in /home/unaracid/jurnalojs/lib/pkp/lib/vendor/adodb/adodb-php/adodb.inc.php on line 2067










